Một mô hình mới cho tài chính xanh ở Châu Âu: cái nhìn sâu sắc về đầu tư ESG, trái phiếu xanh và tài chính bền vững

tác giả
Charlotte Bennett, Biên tập viên ESG tại London

1 Động lực điều tiết và khuôn khổ chính sách

1.1 Quy định công bố tài chính bền vững của EU (SFDR)

SFDR, có hiệu lực từ tháng 3 năm 2021, yêu cầu các nhà quản lý tài sản và cố vấn tài chính phải công bố minh bạch về các thuộc tính bền vững và rủi ro của sản phẩm. Các quỹ được phân loại thành:

• Điều 6 : Không có mục tiêu ESG, chỉ công bố rủi ro về tính bền vững;

• Điều 8 : Phát triển quỹ “xanh nhẹ” có tính chất môi trường/xã hội;

• Điều 9 : Quỹ “xanh sâu” lấy đầu tư bền vững làm cốt lõi.
  Tính đến quý đầu tiên của năm 2025, các quỹ theo Điều 8 và 9 đã quản lý hơn 3,2 nghìn tỷ euro tài sản, thể hiện phản ứng tích cực của tổ chức đối với các mục tiêu của Thỏa thuận Paris.

1.2 Hệ thống phân loại hoạt động bền vững của EU (Phân loại)

Hệ thống Phân loại EU (EU Taxonomy) cung cấp các tiêu chuẩn thống nhất cho các hoạt động kinh tế bền vững với môi trường, bao gồm sáu mục tiêu chính: giảm thiểu và thích ứng với biến đổi khí hậu, quản lý tài nguyên nước, kinh tế tuần hoàn, phòng ngừa ô nhiễm và bảo tồn đa dạng sinh học. Các tổ chức phát hành trái phiếu xanh đáp ứng các yêu cầu của Hệ thống Phân loại EU có thể nhận được nguồn tài trợ hỗ trợ ưu tiên từ Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB) và Ngân hàng Trung ương Châu Âu (ECB).

2 Trái phiếu xanh: tăng trưởng thị trường và đổi mới

2.1 Mở rộng nhanh chóng

Năm 2007, Ngân hàng Đầu tư Châu Âu (EIB) đã phát hành trái phiếu xanh đầu tiên. Tính đến năm 2024, tổng giá trị trái phiếu xanh được phát hành trên toàn cầu đã vượt quá 1,1 nghìn tỷ đô la Mỹ, trong đó Châu Âu đóng góp khoảng 45%. Trong số các trái phiếu xanh của chính phủ, Đức, Pháp và Bỉ là những quốc gia dẫn đầu về quy mô phát hành.

2.2 Tiêu chí sử dụng và báo cáo tài trợ

Trái phiếu xanh phải tuân theo Nguyên tắc Trái phiếu Xanh (GBP) và các tiêu chuẩn phân loại của Sáng kiến ​​Trái phiếu Khí hậu (CBI) do Hiệp hội Thị trường Vốn Quốc tế (ICMA) ban hành, đồng thời công bố:

1. Mục đích của các quỹ (năng lượng tái tạo, công trình xanh, giao thông bền vững, v.v.);

2. Quy trình lựa chọn và đánh giá dự án ;

3. Báo cáo liên tục , bao gồm dữ liệu tác động như chỉ số giảm phát thải carbon và tiết kiệm năng lượng.

2.3 Sản phẩm đổi mới: trái phiếu chuyển đổi và trái phiếu liên kết bền vững

• Trái phiếu chuyển đổi : Cung cấp hỗ trợ tài chính khử cacbon cho các ngành công nghiệp truyền thống có hàm lượng carbon cao (như thép và xi măng);

• Trái phiếu liên kết bền vững (SLB) : Liên kết phiếu mua hàng với các KPI ESG (chỉ số hiệu suất chính) của đơn vị phát hành. Năm 2024, tổng giá trị phát hành SLB tại châu Âu đạt khoảng 70 tỷ euro, thể hiện cam kết của doanh nghiệp đối với mục tiêu phát thải ròng bằng 0.

3 Đầu tư tác động và Trái phiếu xã hội

3.1 Sự trỗi dậy của các mối quan hệ xã hội

Trái phiếu xã hội được thiết kế để tài trợ cho các dự án phúc lợi xã hội như nhà ở giá rẻ, giáo dục và chăm sóc sức khỏe. Trong thời kỳ đại dịch, việc phát hành trái phiếu xã hội ở châu Âu đã tăng vọt, đạt 150 tỷ euro vào năm 2023, với chương trình SURE của EU đóng vai trò hỗ trợ quan trọng.

3.2 Đo lường tác động xã hội

Mặc dù Nguyên tắc Trái phiếu Xã hội (SBP) khuyến khích sử dụng các chỉ số định tính và định lượng để đo lường tác động (như số lượng người thụ hưởng và việc tạo ra giá trị xã hội), các tiêu chuẩn hiện hành vẫn chưa được thống nhất hoàn toàn và các nhà đầu tư vẫn cần thận trọng khi so sánh giữa các dự án.

4 Xu hướng tham gia vốn cổ phần tư nhân và bán lẻ

4.1 Chiến lược của các tổ chức quản lý tài sản

Các công ty quản lý tài sản lớn như BlackRock và Aberdeen Standard đã cam kết đạt mức phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050 và đã áp dụng các chính sách sàng lọc ESG và gắn kết cổ đông. Các quỹ ETF ESG thụ động cũng đang phát triển nhanh chóng. Tính đến giữa năm 2025, có hơn 400 quỹ ETF được gắn nhãn ESG trên thị trường châu Âu, với tổng quy mô gần 900 tỷ euro.

4.2 Các nhà đầu tư bán lẻ đang hoạt động

Với sự phổ biến của các nền tảng kỹ thuật số, các quỹ đầu tư xanh ngưỡng thấp, các ứng dụng đầu tư vi mô hỗ trợ sàng lọc ESG và các chức năng như "máy tính tác động" đã thu hút một lượng lớn nhà đầu tư trẻ. Theo một khảo sát năm 2024 của Euresearch, 62% nhà đầu tư bán lẻ tại EU "rất coi trọng" các yếu tố ESG khi lựa chọn quỹ.

5 Thách thức và Tranh cãi

5.1 Rủi ro tẩy xanh

Một số quỹ "xanh" hoặc "có trách nhiệm xã hội" đã bị cáo buộc tẩy xanh do thiếu công bố tác động đáng kể. Một báo cáo của các tổ chức phi chính phủ năm 2024 cho thấy khoảng 20% ​​các quỹ tự xưng là xanh không cung cấp đủ dữ liệu tác động, khiến các cơ quan quản lý phải tăng cường thực thi SFDR và ​​Phân loại.

5.2 Phân mảnh dữ liệu và các tiêu chuẩn không nhất quán

Có sự khác biệt đáng kể về phương pháp luận và hệ thống chấm điểm của các tổ chức xếp hạng ESG khác nhau, gây khó khăn cho việc so sánh giữa các quỹ và khu vực. Dự kiến ​​Chỉ thị Báo cáo Phát triển Bền vững Doanh nghiệp (CSRD) sẽ thống nhất hơn nữa khuôn khổ công bố thông tin trong tương lai.

6. Triển vọng: Tích hợp sâu sắc công nghệ và tài chính

6.1 RegTech hỗ trợ tuân thủ ESG

Nền tảng công nghệ quản lý dựa trên xử lý ngôn ngữ tự nhiên (NLP) có thể tự động trích xuất các chỉ số chính từ báo cáo thường niên và báo cáo phát triển bền vững, giảm bớt gánh nặng xem xét thủ công và cải thiện độ chính xác của dữ liệu.

6.2 Web3 và số hóa tài sản

Việc token hóa tài sản xanh và tín dụng carbon được lưu trữ trên blockchain dự kiến ​​sẽ cải thiện tính thanh khoản và minh bạch. Chương trình "Tài chính Kỹ thuật số Xanh" do EU hậu thuẫn đang thử nghiệm việc phát hành và giao dịch tín dụng carbon và trái phiếu xanh trên chuỗi khối, nhằm mục đích mở rộng khả năng tiếp cận tài sản bền vững cho nhiều nhà đầu tư hơn.

7 Kết luận

Vị thế dẫn đầu của Châu Âu về tài chính bền vững không thể tách rời khỏi khuôn khổ chính sách chặt chẽ , đổi mới sản phẩm liên tục và báo cáo tác động minh bạch . Trong tương lai, chỉ khi các cơ quan quản lý, tổ chức phát hành, nhà đầu tư và nhà cung cấp dịch vụ công nghệ cùng hợp tác, chúng ta mới có thể thúc đẩy quá trình chuyển đổi xanh của hệ thống tài chính toàn cầu, đồng thời đạt được khả năng phục hồi kinh tế và công bằng xã hội.